Ona tili va adabiyot: esse mashqi
Milliy sertifikat imtihonining yozma ishi — 45-topshiriq, 24 ball. Vaziyatni tanlang, essengizni yozing va matndan sanab boʻladigan narsalarni har bir mezon ostida koʻring. Roʻyxatdan oʻtish shart emas, matningiz faqat brauzeringizda qoladi.
Topshiriq qanday boʻladi
Sizga bir vaziyat va unga ikki xil qarash beriladi (masalan, «koʻpchilik … deb hisoblaydi, ayrimlar esa …»). Shu vaziyat yuzasidan oʻz munosabatingizni publitsistik uslubda, mantiqiy izchil va adabiy til meʼyorlariga amal qilib yozasiz.
- Kirish — 2–3 gap. Vaziyat matnini aynan koʻchirmang.
- Asosiy qism — kamida 3 xatboshi. Har ikki tomonning qarashi va oʻz qarashingiz, hayotiy misollar va dalillar bilan.
- Xulosa — 2–3 gap, asosiy qismdagi fikrlarning umumlashmasi.
- Esse uchun reja tuzilmaydi, epigraf qoʻyilmaydi. Barcha fikrlar faqat mavzu doirasida boʻladi.
Manba: agentlikning «Ona tili va adabiyot fanidan namunaviy test topshiriqlari», 45-topshiriq (ESSE, 24 ball); infoedu.uz orqali, 2026-03-02; oʻqildi 2026-10-20.
Qachon esse tekshirilmaydi
- Esse yozilgan, lekin mavzuga mos boʻlmasa, 100 ta soʻzdan kam boʻlsa yoki boshqa manbadan koʻchirilgan boʻlsa — tekshirilmaydi va 2 ball bilan baholanadi. Esse yozilmagan boʻlsa — 0 ball.
- Faqat kirish qismi yozilgan ish «topshiriq bajarilmagan» deb 0 ball bilan baholanadi.
- Yozma ishda kirill alifbosidan foydalanish imlo xatosi hisoblanadi.
- Soʻzlar sonining yuqori chegarasi yoʻq, buyuk shaxslardan iqtibos keltirish majburiy emas.
Manba: agentlikning «… yozma ish (esse)ni baholash mezoni» (2023-10-26 hujjati; nusxa bilimlar.uz’da). Asl sahifa: uzbmb.uz/post/view/ona-tili-va-adabiyot-fanidan-yozma-ishni-baholash-mezoni; oʻqildi 2026-10-20.
Manba: imtihonlar.uz, «Milliy sertifikat imtihonlarida ona tili va adabiyot fanidan esse yozish tartibi», 2026-01-22 (agentlik kanali @BaholashUz ga havola bilan); oʻqildi 2026-10-20.
Manba: oliygoh.uz, agentlik javobi: esseda soʻzlar soni cheklanmagan; oʻqildi 2026-10-20.
12 mezon, 24 ball
Har bir mezon 0 dan 2 ballgacha (2 · 1,5 · 1 · 0,5 · 0). Xatolar sanaladigan mezonlarda: xato yoʻq — 2, 1–2 oʻrinda — 1,5, 3–4 oʻrinda — 1, 5–6 oʻrinda — 0,5, 7 va undan ortiq — 0 ball.
| № | Guruh | 2 ball | 0 ball |
|---|---|---|---|
| 1 | Topshiriq talabi | Esse toʻliq publitsistik uslubda yozilgan. | Esse toʻliq soʻzlashuv uslubida (0,5 — badiiy uslubda) yozilgan. |
| 2 | Topshiriq talabi | Vaziyat yuzasidan ikkala qarash ham, oʻz qarashingiz ham yoritilgan. | Qarashlar yoritilmagan. |
| 3 | Topshiriq talabi | Ikkala qarash ham vaziyatga mos dalillar bilan asoslangan. | Ikkala qarash ham dalillanmagan. |
| 4 | Matn yaxlitligi | Kirish, asosiy qism va xulosa toʻla yoritilgan. | Uch qismdan faqat bittasi, u ham yuza yoritilgan. |
| 5 | Matn yaxlitligi | Gap va matn qurilishida xato yoʻq, esse xatboshilarga toʻgʻri ajratilgan. | 7 va undan ortiq oʻrinda xato yoki esse xatboshilarga umuman ajratilmagan. |
| 6 | Matn yaxlitligi | Fikrlar mantiqiy izchil, takrorlanmaydi. | Fikr takrori 7 va undan ortiq oʻrinda, izchillik buzilgan. |
| 7 | Savodxonlik | Imlo xatosi umuman yoʻq. | Imlo xatosi 7 va undan ortiq oʻrinda. |
| 8 | Savodxonlik | Punktuatsion xato umuman yoʻq. | Punktuatsion xato 7 va undan ortiq oʻrinda. |
| 9 | Til birliklari uslubiyati | Qoʻshimchalarni qoʻllashda xato yoʻq. | Qoʻshimcha xatosi 7 va undan ortiq oʻrinda. |
| 10 | Til birliklari uslubiyati | Soʻz qoʻllashda uslubiy xato yoʻq (soʻzni notoʻgʻri qoʻllash, nooʻrin takrorlash, ortiqcha qoʻllash, tushirib qoldirish, bogʻlovchi va kirish soʻzlar xatosi). | Bunday xato 7 va undan ortiq oʻrinda. |
| 11 | Lugʻat boyligi | Tasviriy ifodalar, vaziyatga mos maxsus soʻzlar va barqaror birikmalar unumli ishlatilgan. | Ular ishlatilmagan. |
| 12 | Lugʻat boyligi | Shevaga oid soʻz, vulgarizm, varvarizm (oʻrinsiz chet soʻz) va parazit soʻzlar yoʻq. | Ular 7 va undan ortiq oʻrinda, uslubiy gʻalizlik bor. |
Manba: agentlikning «… yozma ish (esse)ni baholash mezoni» (2023-10-26 hujjati; nusxa bilimlar.uz’da). Asl sahifa: uzbmb.uz/post/view/ona-tili-va-adabiyot-fanidan-yozma-ishni-baholash-mezoni; oʻqildi 2026-10-20.
Vaqt va sanalar
Imtihonda test topshiriqlari va esse uchun umumiy 3 soat beriladi; esseni qachon yozishni oʻzingiz taqsimlaysiz. Mashqdagi 60 daqiqalik taymer — bizning tavsiyamiz, imtihon qoidasi emas.
Manba: talimxabarlari.uz, 2026-02-24: test va esse uchun umumiy 3 soat; oʻqildi 2026-10-20.
2026-yil ikkinchi yarmida ona tili va adabiyot imtihoni: 24–26 oktyabr va 26–28 dekabr. Dekabr sessiyasi uchun roʻyxatdan oʻtish 20-noyabrdan 4-dekabrgacha, toʻlov 5-dekabrgacha, my.gov.uz orqali; har bir hududda oʻrinlar soni cheklangan. Jadvalda ona tili elektron imtihon deb belgilanmagan (fizika, geografiya kabi fanlardan farqli). Sanalar oʻzgarishi mumkin: topshirishdan oldin agentlikning rasmiy sahifasida tekshiring.
Manba: agentlik eʼloni va uning jadvali «Milliy sertifikat imtihonlari (2026-yil sentabr – dekabr)», 2026-08-26; oʻqildi 2026-10-20.